In het Energieakkoord zijn afspraken gemaakt over het verduurzamen van vastgoed. Dit heeft gevolgen voor woningcorporaties, maar ook voor gemeenten. Zij bezitten een groot deel van het maatschappelijk vastgoed in Nederland: gebouwen met een publieke functie, zoals scholen, sportvoorzieningen, cultuurcentra, zorginstellingen en gemeentekantoren. Voor beide partijen valt er de komende jaren nog veel werk te verzetten, zowel binnen als buiten de eigen organisatie.

Het Energieakkoord

Het Energieakkoord stelt dat in 2050 alle corporatiewoningen CO2-neutraal moeten zijn. Om dit te realiseren, moeten vanaf 2020 per jaar 100.000 woningen worden verduurzaamd, valt te lezen in een recent artikel op de website van Aedes, de branchevereniging van woningcorporaties in Nederland. De urgentie om te verduurzamen wordt ook gevoeld door gemeenten, des te meer vanwege de voorbeeldfunctie die ze vervullen, geeft Annemie Loozen aan, programma-adviseur energie bij de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). “Je kunt moeilijk een ambitieus energiebeleid aan burgers en bedrijven opleggen, terwijl de gebouwen van je eigen organisatie daar niet aan voldoen.” Bovendien kunnen gemeenten via hun vastgoed een maatschappelijke beweging op gang brengen, door bezoekers en gebruikers van hun gebouwen op de elementen van verduurzaming te wijzen.

Meersporenbeleid

Om gemeenten aan te sporen tot het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed, is een meersporenbeleid nodig, licht Loozen toe. Zo kan wetgeving druk op de ketel zetten in het geval dat gemeenten te weinig doen aan verduurzaming, terwijl koplopers juist gebaat zijn bij extra kennis en de vrijheid om zaken uit te proberen. Voor woningcorporaties geldt eveneens dat er meerdere manieren zijn om verduurzaming te bereiken, aldus Marleen Hermans, hoogleraar Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw aan de TU Delft, in het bovengenoemde artikel. Waar de ene corporatie veel in eigen beheer doet, kan een ander kiezen voor een volledig regiemodel. “De ene aanpak is niet per se beter dan de andere. Het gaat erom dat je bewust kiest wat past bij jouw organisatie en bij een specifiek project.”

Regionale samenwerking

Voor zowel woningcorporaties als gemeenten geldt dat ze de in het Energieakkoord gestelde doelen alleen kunnen behalen door regionale samenwerking. Woningcorporaties zullen de handen ineen moeten slaan om vanaf 2020 daadwerkelijk die benodigde 100.000 woningen per jaar te kunnen verduurzamen. Gemeenten dienen zich te realiseren dat regionale energiestrategieën invloed hebben op de keuzen die per individueel gebouw worden gemaakt, vindt Loozen. “Het is bijvoorbeeld niet nodig om lokaal alle daken met zonnepanelen te bedekken, terwijl even verderop op een andere manier van een collectieve voorziening gebruikgemaakt kan worden.” Door onderlinge samenwerking kunnen gemeenten volgens haar veel van elkaar leren, bijvoorbeeld door kennis over het in kaart gebrachte eigen bezit te delen met buurgemeenten. Daardoor kan gebiedsgericht opgeschaald worden en kunnen (financiële) schaalvoordelen ontstaan. Dat betekent dat in sturingsmechanismen of financieringsvormen het nodige aangepast moet worden op rijksniveau. “Kijk over de grenzen van de eigen gemeente heen, ga in gesprek met elkaar en doorloop samen het proces van verduurzaming”, raadt ze aan.

Voldoen aan het Energieakkoord

Voor een succesvolle implementatie van dit soort veranderingen buiten de eigen organisatie, is het echter eerst noodzakelijk dat intern alles op orde is. Koersverandering vergt immers cultuurverandering binnen de organisatie, vertelt Hermans in het artikel. Zij ziet in de praktijk vaak een grote kloof tussen het bestuur en de werkvloer. “Om die ruis weg te nemen, moet je mensen van elkaar laten leren. Laat ze elkaar uitdagen. Er is nu vaak te weinig interactie in de organisatie.” Daarom is het belangrijk dat ook medewerkers binnen gemeenten en woningcorporaties het belang van regionale samenwerking inzien. Zitten organisaties intern eenmaal op één lijn, dan kunnen extern grote stappen gemaakt worden om de doelen in het Energieakkoord te behalen.